الحاصل: او سوزلرده غايت قطعى بر صورتده إثبات ايديلمش كه؛ طبيعت‌پرست آدم بر إلٰهِ واحدى قبول ايتمديگى ايچون، غيرِ متناهى إلٰهلرى قبول ايتمگه مجبوردر. او إلٰهلر هر بريسى هر شيئه مقتدر اولمقله برابر، بتون إلٰهلره هم ضد، هم مِثل اولارق شو كائناتڭ إنتظامى ايچنده برلشسين. حالبوكه بر سينگڭ قنادندن طوت، تا منظومۀِ شمسيه‌يه قدر هيچ بر يرده بر سينك قنادى قدر شريكه ير يوقدر كه، پارمق قاريشديرسين. {لَوْ كَانَ فِيهِمَا اٰلِهَةٌ اِلاَّ اﷲُ لَفَسَدَتَا فَسُبْحَانَ اﷲِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ} فرمانِ قطعى، شرك و إشتراكڭ أساساتنى قطعى بر برهانله كسر.

اوچنجى مسئله:

كفر، معنوى بر جهنّمڭ چكردگى اولديغنى ايكنجى سوزده و سكزنجى سوزده و باشقه سوزلرده إثبات ايديلديگى گبى، مادّى بر جهنّم دخى اونڭ ميوه‌سيدر. جهنّمه دخولنه سبب اولديغى گبى، جهنّمڭ وجودينه دخى سببدر. زيرا كوچك بر حاكم، كوچك بر عزّت، كوچك بر غيرت، كوچك بر جلالى بولونسه؛ بر أدبسز اوڭا ديسه: ”بنى تأديب ايتمزسڭ و ايده‌مزسڭ.“ هر حالده او يرده حپسخانه يوقسه ده، اونڭ ايچون بر حپسخانه ايجاد ايده‌جك، اونى ايچنه آتاجقدر. حالبوكه كافر، جهنّمى إنكار ايله، نهايتسز غيرت و عزّت و جلال صاحبى و غايت بيوك بر ذاتى تكذيب و تعجيز ايدييور، يالانجيلقله و عجز ايله إتهام ايدييور. عزّتنه شدّتلى طوقونويور، جلالنه سركشانه ايليشييور. ألبته فرضِ محال اولارق جهنّمڭ هيچ بر سببِ وجودى بولونمازسه، او درجه تكذيب و تعجيزى تضمّن ايدن كفر ايچون جهنّمى خلق ايده‌جك، او كافرى ايچنه آتاجقدر