بن كندمجه گورويورم كه، إنسانڭ ماهيتِ جامعه‌سنده و إستعدادِ حياتيه‌سنده چوق لطائف وار. اونلردن اون دانه‌سى إشتهار ايتمش. حتّى حكماء و علماءِ ظاهرى دخى او لطائفِ عشره‌نڭ پنجره‌لرى وياخود نمونه‌لرى اولان حواسِّ خمسۀِ ظاهرى، حواسِّ خمسۀِ باطنه دييه او لطائفِ عشره‌يى باشقه بر صورتده حكمتلرينه أساس طوتمشلر

حتّى عوام و خواص بيْننده تعارف ايتمش اولان إنسانڭ لطائفِ عشره‌سى، أهلِ طريقڭ لطائفِ عشره‌سيله مناسبتداردر. مثلا وجدان، أعصاب، حسّ، عقل، هوا، قوّۀِ شهويه، قوّۀِ غضبيه گبى لطائفى قلب، روح و سرّه علاوه ايديلسه لطائفِ عشره‌يى باشقه بر صورتده گوسترر. داها بو لطائفدن باشقه سائقه، شائقه و حسِّ قبل الوقوع گبى چوق لطائف وار. بو مسئله‌يه دائر حقيقت يازيلسه چوق اوزون اولور، وقتم ده قيصه اولديغندن قيصه كسمگه مجبور اولدم

سنڭ ايكنجى سؤالڭ اولان، معناىِ إسمى ايله معناىِ حرفينڭ بحثى ايسه؛ علمِ نحوڭ عموم كتابلرى باشلرنده او مسئله ايضاح ايديلديگى گبى، علمِ حقيقتڭ سوزلر و مكتوباتلر نامنده‌كى رساله‌لرنده تمثيلاتله كافى بيانات واردر. سنڭ گبى ذكى و مدقّق بر ذاته قارشى، فضله ايضاحات فضله اولويور. سن آيينه‌يه باقسه‌ڭ، أگر آيينه‌يه شيشه ايچون باقارسه‌ڭ، شيشه‌يى قصدًا گورورسڭ، ايچنده رأفته تبعى، طولاييسيله نظر ايليشير. أگر مقصد، مبارك سيماڭزه باقمق ايچون آيينه‌يه باقدڭ، سَويملى رأفتى قصدًا گورورسڭ. {فَتَبَارَكَ اﷲُ اَحْسَنُ الْخَالِقِينَ} ديرسڭ. آيينه شيشه‌سى تبعى، طولاييسيله نظرڭ ايليشير. ايشته برنجى صورتده آيينه شيشه‌سى معناىِ إسميدر. رأفت معناىِ حرفى اولويور. ايكنجى صورتده آيينه شيشه‌سى معناىِ حرفيدر، يعنى كندى ايچون اوڭا باقيلمييور، باشقه معنا ايچون باقيلير كه عكسدر. عكس معناىِ إسميدر. يعنى {دَلَّ عَلٰى مَعْنًى فِى نَفْسِهِ} اولان تعريفِ إسمه بر جهتده داخلدر. و آيينه ايسه {دَلَّ عَلٰى مَعْنًى فِى غَيْرِهِ} اولان حرفڭ تعريفنه ماصدق اولور. كائنات نظرِ قرآنى ايله، بتون موجوداتى حروفدر، معناىِ حرفيله باشقه‌سنڭ معناسنى إفاده ايدييورلر. يعنى أسماسنى، صفاتنى بيلديرييورلر. روحسز فلسفه أكثريا معناىِ إسميله باقييور، طبيعت باتاقلغنه صاپلانييور. هر نه ايسه