903- Risalede yeri: Âsâr-ı Bediiye sh: 470; Münazarat sh: 88; Hutbe-i Şamiye sh: 54, 80
Me'hazler: Bu cümlenin ortasındaki "Lâ Gayrihî" kelâmından başka kısmı bir âyet-i kerimedir. Bu
âyet, Maide Sûresi, âyet:23.. ve Yunus Sûresi, âyet:84.. ve Yusuf Sûresi, âyet:67'dedir. "Lâ Gayrihî" ise,
bu âyeti bir çeşit tefsirdir. Yani: "Yalnız ve yalnız Allah için yap ve Allah'a dayan!.."
904- (İkinci cümlenin mânası: "Efendine efendilik taslama!..")
Risalede yeri: Âsâr-ı Bediiye sh: 470; Münazarat sh: 88
Me'hazler: Bu iki cümleden birincisi, bir âyet-i kerimedir. Hûd Sûresi, âyet: 122 ve Şûra Sûresi âyet:
İkinci cümlesi ise, sahih hadîslerden muktebestir. Meselâ: Sahih-i Buharî 8/72; Şerh-üs Siyer-il Kebir
- İmam-ı Muhammed 2/589
Zabıt şekli:
Meâli: "Efendinize, büyüğünüze hürmet ediniz ve kıyam ediniz. Onun aksi ise, haddi tecavüz edip,
efendisine efendilik taslamaktır."
905- «Sevad-ı a'zama tâbi' olmalı.»
Risalede yeri: Âsâr-ı Bediiye sh: 548
Me'hazler: Müstedrek-ül Hâkim 1/151; Müsned-ül Firdevs 1/411 ve 5/258; El-Feth-ül Kebir 1/375; ve
daha bir çok sahih me'hazler verilmesi mümkündür...
Zabıt şekli:
Meâli: "Allah'ın eli, (yani muvaffakiyeti) yardım ve nusreti, cemaatle beraberdir. Öyle ise sevad-ı
a'zama, yani büyük cemaat kitlesine tâbi' olunuz ve katılınız!.."
906- «İnsan her an havaya, hergün gıdaya, her hafta ziyaya, her ay nisaya, her sene devaya muhtaç ve
hem fakirdir.»
Risalede yeri: Âsâr-ı Bediiye sh: 596 ve Lemaat eserindeki aynı mevzu' ...
Me'hazler: (Not: Bu mes'elenin sadece bir maddesi olan "her ay nisaya muhtaçtır" hükmü için
me'hazler verilecek. Sair maddeler açık ve bedihî olduğu için me'haz vermeye gerek duyulmadı.)
Müsned-ül Firdevs 5/521; Züher-ül Firdevs 4/399 merfu' senediyle; Kenz-ül Ummal hadîs no: 4867;
Cem'-ül Cevami' - Suyutî 1/1012
Zabıt şekli:
Meâli: "Ayda bir kere, hakikî ve fıtrî ihtiyaç ile, mü'minin hanımı ile münasebeti kâfi gelir."
907- Risalede yeri: Âsâr-ı Bediiye sh: 629
Me'hazler: Cem'-ül Fevaid 1/35; Ed-Dürer-ül Müntesire sh: 80 (İbn-i Sem'anî ve İbn-i Cerir'den
nakil); El-Feth-ül Kebir 1/259 ve 2/250; El-Metalib-ül Âliye 3/9; Şuab-ül İman 7/466; Ed-Duafa' - Akilî
1/295; El-Kâmil Fid-Duafa' - İbn-i Ady 2/626 ve 628
Zabıt şekli: Zabtı aynen Risaledeki lafzıyla olduğu gibi, meşhur hadîs hâfızı Rezin-ül Abderî'nin
rivayetiyle Ebu Hüreyre'den (R.A.) lafzıyla da vardır.
Meâlleri: "İşlerin en hayırlısı, orta hallisidir." "Amellerin en hayırlısı, orta hallisi olanıdır."
908- «Sabrın mükâfatı zaferdir. Ataletin mücazâtı sefalettir. Sa'yin sevabı servettir. Sebatın mükâfatı
galebedir.»
Risalede yeri: Âsâr-ı Bediiye sh: 653; Mektubat sh: 477
Me'hazler: Şuab-ül İman - Beyhakî 3/285; Tarih-i Bağdad - Hatib-i Bağdadî 3/305-307; El-Kâmil Fid
Duafa' 6/2294; Feyz-ül Kadir 6/298 hadîs no: 9318; Emsal-i Hazret-i Ali sh: 12
Zabıt şekli:
Meâlleri: Hadîsin meâli: "Nusret sabırla beraberdir. Genişlik zahtemle birliktedir. Hem her bir
darlıktan sonra genişlik vardır."
Hazret-i Ali'nin sözünün meâli: "Senin sabrın sana zaferi miras bırakır."
909- Risalede yeri: Âsâr-ı Bediiye sh: 666; Hutbe-i Şamiye'de dahi aynı söz bulunmaktadır.
Me'hazler: Bu cümle, aynı metin ve lafzıyla hadîs kitaplarında bulunamadı. Hz. Üstad da ona hadîstir
dememiş. Amma mânası itibariyle; israf ve tebzir hakkında gelmiş bir çok âyet ve hadîslerden alınmış
doğru bir hükümdür. Bu sözün mânasını te'yid eden mânasını te'yid eden bazı hadîsleri ve me'hazlerini
veriyoruz:
Şerh-üs Sünne - Begavî 13/177; Edeb-üd Dünya Ve-d Din sh: 81; Müsned-i Ahmed 1/201; Riyaz-üs
Salihîn sh: 208; Et-Tergib Vet-Terhib - Menzerî 3/538
Zabıt şekilleri:
Meâlleri: "Güzel olan sükût ve iktisad, Nübüvvetin yirmibeş cüz'ünden bir cüz'dür."
Edeb-üd Dünya Ve-d Din Risalesi, israf ve tebziri ana kaideleriyle şöyle ta'rif etmiş: "Bil ki! İsraf ve
tebzir mânaca bazen birbirinden ayrılırlar. İsraf odur ki; hukukun ölçülerine karşı câhil bulunmaktadır.
Tebzir ise; hukukun mevkilerine karşı câhilliktir. Elbetteki ikisi de mezmumdur."
İkinci bir hadîsin meâli: "Ey Mü'minler! Allah'ın zikri içinde olmayan sözleri çok yapmayınız. Çünki
fazla söz, kalbe kasavet verir."
Üçüncü hadîsin meâli: "Kişinin müslümanlığının güzelliği az konuşmasındadır."
Dördüncü hadîsin meâli: "Adamın namazının uzunluğu ve kısaca va'z ve hutbe söylemesi, onun fıkıh
ilminin derinliğini gösterir."
İşte bu hadîslere göre, nasıl ki malda, amelde ve sözde sadaka oluyorsa; elbette israf dahi malda,
hareket ve fiilde ve bir de kelâmda olacaktır.